Kleszcze u psa – jak skutecznie chronić swojego pupila?

Ugryzienia kleszczy to dla opiekunów psów chleb powszedni. Nic więc dziwnego, że ten temat często pojawia się na spacerach i w rozmowach z weterynarzami. Co tak naprawdę najlepiej działa na te pasożyty? Jakie choroby przenoszą? Czy wbitego kleszcza wyciągać samemu, czy lepiej jechać do weterynarza? Wyjaśniamy, jak mądrze chronić psa przed ukąszeniami i groźnymi powikłaniami zdrowotnymi.

Mit sezonu na kleszcze

Wiosną, gdy robi się cieplej, temat profilaktyki przeciwkleszczowej wraca ze zdwojoną siłą. Wciąż pokutuje przekonanie, że istnieje jeden konkretny sezon na kleszcze. Jednak z powodu zmian klimatycznych i pojawienia się nowych gatunków pasożytów ryzyko ukąszenia występuje praktycznie przez cały rok.

Oczywiście wiosną, latem i jesienią ich aktywność rośnie, ale lekarze weterynarii zalecają stałą ochronę bez przerw w chłodniejszych miesiącach.

Choroby przenoszone przez kleszcze

Ukąszenie kleszcza łatwo przeoczyć pod gęstą sierścią lub podszerstkiem. Niezauważony intruz to duże ryzyko, bo te pajęczaki przenoszą niebezpieczne drobnoustroje wywołujące przewlekłe choroby, a w skrajnych przypadkach zagrażające nawet życiu zwierzęcia.

Borelioza, KZM (kleszczowe zapalenie mózgu) czy erlichioza to dobrze znane zagrożenia. Z powodu ocieplenia klimatu w Europie Środkowej pojawiają się nowe gatunki kleszczy. Przykładem jest babeszjoza, przenoszona przez kleszcza łąkowego, który jeszcze do niedawna występował głównie w cieplejszych rejonach.

Pierwsze objawy większości tych chorób odkleszczowych bywają niejednoznaczne, dlatego łatwo zbagatelizować początek infekcji.

Borelioza u psa

Borelioza zagraża zarówno ludziom, jak i psom. To najczęściej diagnozowana choroba odkleszczowa w naszej części Europy. Nie każdy kleszcz jest nosicielem bakterii Borrelia, ale jeśli zainfekowany osobnik wbije się w skórę, przekazuje drobnoustroje wraz ze śliną po około 16–24 godzinach od ukąszenia.

U ludzi wokół ukąszenia często pojawia się rumień wędrujący – u psów ten objaw zazwyczaj nie występuje, co utrudnia szybką diagnozę. Sygnały ostrzegawcze, które mogą pojawić się tygodnie, a nawet miesiące po ukąszeniu, to:

• apatia, wyraźny spadek energii i osłabienie,
• brak apetytu,
• gorączka,
• powiększone węzły chłonne,
• bolesność i obrzęk stawów.

Nieleczona borelioza prowadzi do przewlekłego zapalenia stawów i nawracającej kulizny.

Jeśli podejrzewasz zakażenie, nie zwlekaj z konsultacją z lekarzem weterynarii. Badanie krwi na obecność przeciwciał w połączeniu z objawami daje jasny obraz sytuacji. Szybko postawiona diagnoza pozwala wdrożyć antybiotykoterapię i leki przeciwzapalne.

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) u psa

Rzadziej spotykaną, ale równie groźną chorobą jest KZM. Wirus ten trafia do krwiobiegu wraz ze śliną kleszcza niemal od razu po ukąszeniu, dlatego natychmiastowe usunięcie pasożyta nie chroni przed zakażeniem.

Psy chorują na KZM rzadziej niż ludzie, bo ich układ odpornościowy sprawniej wytwarza przeciwciała. Jeśli jednak dojdzie do rozwinięcia ostrej postaci choroby, pojawiają się poważne objawy:

• gorączka powyżej 40°C,
• porażenie kończyn,
• chwiejny krok i problemy z koordynacją,
• nadwrażliwość na dotyk, szczególnie głowy i szyi,
• zmiany zachowania – od agresji po skrajną apatię,
• napady drgawkowe.

Rozpoznanie KZM wymaga skomplikowanej diagnostyki weterynaryjnej, a leczenie jest trudne i nie zawsze przynosi oczekiwane rezultaty. Właśnie dlatego dopasowana ochrona przeciwkleszczowa jest tu najważniejszym krokiem.

Erlichioza

Erlichioza to choroba bakteryjna przenoszona przez kleszcza psiego. Dawniej występował on niemal wyłącznie w rejonie Morza Śródziemnego, jednak wraz z podróżującymi czworonogami trafił do Europy Środkowej.

Bakterie wnikają do krwiobiegu psa w ciągu pierwszych 3 godzin od wkłucia i atakują białe krwinki. Po 1–3 tygodniach mogą pojawić się pierwsze niepokojące sygnały:

• gorączka,
• ogólne osłabienie,
• powiększone węzły chłonne,
• drobne wybroczyny na skórze i błonach śluzowych, np. w pysku,
• sporadyczne wymioty,
• problemy z oddychaniem,
• zaczerwienione spojówki.

Objawy te często same ustępują, co usypia czujność opiekuna. Choroba przechodzi wtedy w fazę przewlekłą, atakując różne narządy po wielu miesiącach. Diagnostyka opiera się na badaniach DNA lub testach na obecność przeciwciał. Leczenie polega na długotrwałej antybiotykoterapii, choć w stadium przewlekłym rokowania bywają ostrożne.

Co naprawdę działa na kleszcze u psa?

Podstawą ochrony jest dopasowana profilaktyka. Środki chemiczne mają za zadanie unieszkodliwić kleszcza, zanim zdąży przekazać patogeny. Preparaty naturalne i funkcjonalne przekąski odstraszają pasożyty swoim zapachem. Dopełnieniem każdej z tych metod pozostaje regularne przeglądanie sierści po spacerze.

Preparaty weterynaryjne

Krople spot-on: aplikuje się je bezpośrednio na skórę psa. Substancje czynne wnikają w warstwę lipidową naskórka i paraliżują lub zabijają kleszcza po ukąszeniu.

Ważne: jeśli w domu mieszkają koty, skonsultuj wybór preparatu z weterynarzem. Niektóre składniki są dla kotów śmiertelnie niebezpieczne.

Obroże przeciwkleszczowe: stopniowo uwalniają substancje czynne, chroniąc psa przez okres od 2 do nawet 8 miesięcy.

Tabletki: podawane doustnie, zapewniają ochronę od wewnątrz na kilka tygodni.

Trzeba pamiętać, że te środki zaczynają działać po ukąszeniu – nie tworzą one niedostępnej bariery wokół psa, więc pojedynczy pasożyt może zostać przyniesiony na sierści do domu.

Naturalne sposoby na kleszcze

Opiekunowie często sięgają po łagodniejsze alternatywy. Ich skuteczność bywa jednak różna w zależności od psa i wymaga dużej systematyczności. Popularne metody naturalne to:

• olej kokosowy oraz olej z czarnuszki,
• preparaty na bazie drożdży i witamin z grupy B,
• ziołowe krople i wcierki.

Niektórzy stosują też obroże z bursztynu lub zawieszki generujące impulsy – ich skuteczność jest jednak dyskusyjna.

Przysmaki i przekąski na kleszcze

Wygodnym rozwiązaniem są funkcjonalne smakołyki przeciwkleszczowe. Łączą one nagradzanie psa podczas treningu z podawaniem składników wspierających ochronę, które zmieniają zapach skóry zwierzęcia na mniej atrakcyjny dla kleszczy.

To praktyczna opcja dla psów, które nie lubią połykać tabletek albo gdy wcieranie olejów utrudnia codzienne głaskanie.

Wybierając takie przekąski, warto zwracać uwagę na naturalne składniki roślinne, takie jak czystek, olej z czarnuszki czy kokos.

Preparaty chemiczne – porównanie

Preparaty naturalne – porównanie

Przeglądanie sierści i pielęgnacja

Żaden preparat nie daje stuprocentowej gwarancji, dlatego wyczesywanie i dokładne oglądanie psa po powrocie z terenu to nawyk na wagę złota.

Ponieważ część bakterii i wirusów potrzebuje kilku lub kilkunastu godzin na wniknięcie do organizmu, szybkie usunięcie kleszcza często ratuje psa przed chorobą. Sprawdzanie sierści zacznij od głowy, pyszczka i uszu, a następnie przejdź przez brzuch, pachwiny aż do ogona.

Luźne kleszcze łatwo zrzucisz z sierści, a te wbite wyciągaj ostrożnie przy użyciu kleszczołapek lub pęsety.

Dodatkowa profilaktyka

Jeśli w danej okolicy występuje duże nagromadzenie kleszczy, w okresach ich największej aktywności unikaj gęstych zarośli i wysokich traw.

Na rynku dostępne są również szczepionki przeciwko wybranym szczepom boreliozy – nie dają one pełnej odporności na wszystkie odmiany bakterii, ale mogą stanowić dodatkowe wsparcie. O zasadności szczepienia porozmawiaj ze specjalistą.

Treść artykułu skonsultowano z lekarzem weterynarii. Wskazówki mają charakter edukacyjny i pomagają w bezpiecznej pielęgnacji psów.

Ochrona psa przed kleszczami – podsumowanie

Kleszcze stanowią realne zagrożenie dla zdrowia psa, ale odpowiednio dobrana profilaktyka pozwala uniknąć poważnych problemów. Połączenie skutecznego preparatu z nawykiem przeglądania sierści po każdym spacerze to najprostsza i niezawodna metoda na bezpieczne przygody w plenerze.

Bibliografia

1. Mizak, B. E. A. T. A., and A. Rzeżutak. Erlichiozy psów. Me− dycyna Weterynaryjna 54 (1998): 658-662.
2. Michalski, MIROSŁAW M. Skład gatunkowy kleszczy psów (Acari: Ixodida) z terenu aglomeracji miejskiej w cyklu wieloletnim. Med. Weter 73.11 (2017): 698-701.
3. Zygner, Wojciech, and Karol Sobków. Diagnostyka babeszjozy psów w praktyce. Życie Weterynaryjne 87.09 (2012).
4. Madany, Jacek, and Małgorzata Wiśniewska. Babeszjoza psów. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska sectio DD Medicina Veterinaria 60 (2005): 22-29. Cholewiak-Góralczyk, Agnieszka. Kleszcze–coraz poważniejsze zagrożenie. VetTrends. Specjalistyczny Magazyn Lekarzy Weterynarii 2 (2019).
5. Shaw, Susan E., et al. Tick-borne infectious diseases of dogs. Trends in parasitology 17.2 (2001): 74-80.